Uluslararası deniz taşımacılığında, şu terimler Genel Ortak Zarar (GA) ve Özel Ortalama (PA) sigorta belgelerinde, konşimentolarda ve denizcilikle ilgili tazminat taleplerinde sıklıkla karşımıza çıkar. Birçok nakliyeci bu iki kavram arasındaki farkı yanlış anlar ve bu da kargo kazaları meydana geldiğinde beklenmedik mali risklere yol açar. Bu kılavuz, GA ve PA kavramlarını basit ve pratik bir dille açıklayarak ithalatçılara, ihracatçılara ve nakliye acenteleri haklarını, sorumluluklarını ve sigorta ihtiyaçlarını anlamaları.
Genel Ortak Hasar (GA) Nedir?
Genel Ortalama bir deniz hukuku ilkesi olup, burada bir deniz yolculuğuna katılan tüm taraflar, kayıpları ve masrafları paylaşır şu durumdan kaynaklanan kasıtlı ve olağanüstü gemiyi, yükü ve mürettebatı ortak bir tehlikeden kurtarmak için alınan önlem.
Genel Ortak Hasarın Temel Unsurları
Kasıtlı Eylem
Fedakarlık ya da masraf, kasıtlı olarak yapılmış olmalıdır (örneğin, yükün denize atılması).Genel Güvenlik
Yasa, yolculuğun tamamını (gemi + tüm yük) kapsamalıdır.Olağanüstü Önlem
Rutin işlemlerin bir parçası değildir.
GA Olaylarının Yaygın Örnekleri
Fırtına sırasında gemiyi dengelemek için yükün denize atılması
Gemide çıkan yangın, yangın söndürme masraflarına yol açtı
Acil çekme gerektiren motor arızası
Gemi kaptanı tarafından emredilen kurtarma operasyonları
Sığınma limanı masrafları (denetim, onarım, boşaltma, yeniden yükleme)
Genel Ortak Zararda Kim Öder?
Tüm yük sahipleri mali katkı sağlamalıdır, yükleri zarar görmemiş olsa bile.
Katkı payları, yükün beyan edilen değeri ve toplam GA masrafı temel alınarak hesaplanır.
Özel Ortalama (PA) Nedir?
Özel Ortalama şunu ifade eder: belirli bir tarafın yükünde meydana gelen kısmi kayıp veya hasar, diğer yük sahipleri tarafından paylaşılmayan. Yalnızca etkilenen yük sahibi masrafları üstlenir (ya da yük sigortası yoluyla tazminat talep eder).
PA’nın Yaygın Örnekleri
Birkaç konteynerde su hasarı
Göndericinin ekipmanında meydana gelen mekanik hasar
Belirli yüklerin çalınması veya hırsızlığı
Yükleme/boşaltma sırasında kaba muamele
Kötü hava koşullarının belirli konteynerlere verdiği hasar
Özel Ortalama Durumunda Masrafları Kim Karşılar?
Sadece bireysel yük sahibi Malları hasar gören taraf sorumludur.
Göndericinin deniz kargo sigortası varsa, tazminatı sigortacı öder.
Genel Ortak Hasar ve Özel Ortak Hasar: Temel Farklılıklar
| Yön | Genel Ortak Zarar (GA) | Özel Ortalama (PA) |
|---|---|---|
| Nedeni | Ortak güvenlik için kasıtlı eylem | Kaza veya doğal afet |
| Mağdur Taraf | Tüm yük sahipleri masrafları paylaşır | Yalnızca hasar gören yükün sahibi |
| Zararın Niteliği | Olağanüstü, gönüllü fedakârlık | Belirli mallarda kısmi kayıp |
| Mali Sorumluluk | Ortak katkı | Bireysel sorumluluk |
| Sigorta Şartı | Gönderici, GA teminatını/garantisini sunmalıdır | Sigortalı ise, sigorta şirketi hasarı karşılar |
| Örnekler | Denize atma, yangın, kurtarma, acil durum çekme | Su hasarı, kırılma, hırsızlık |
Genel Ortak Hasar, Nakliyeciler İçin Neden Önemlidir?
Genel Ortaklık şudur: nadir ama pahalı. GA beyan edilirse, nakliyecilerin aşağıdakileri yapması gerekebilir:
Şunu sağlayın: Genel Ortak Zarar Teminatı sigorta şirketinden
Şunu sağlayın: nakit mevduat sigortasız ise
Yükün teslim edilmesi için haftalar ya da aylarca beklemek
Tanınmış GA vakaları (örneğin, Ever Given, Maersk Honam) şu sonucu doğurdu: büyük katkılar yük sahiplerinden.
Ani masraflardan kaçınmak için, nakliyeciler her zaman şunları satın almalıdır: Her Türlü Riski Kapsayan Denizyolu Kargo Sigortası.
Kargo Sigortası, Genel Sorumluluk (GA) ve Mesleki Sorumluluk (PA) Sigortalarını Nasıl Kapsar?
Genel Ortaklık İçin
Sigorta şirketleri genellikle aşağıdakileri karşılar:
GA katkısı
Kurtarma masrafları
İlgili işlem masrafları
Özel Ortalama İçin
Teminat kapsamı, poliçe türüne göre değişir:
Her Türlü Riski Kapsayan Sigorta Poliçesi → PA hasarının büyük bir kısmını karşılar
FPA / Belirli Ortalamadan Arındırılmış → Acaba değil belirli risklerden kaynaklanmadıkça kısmi hasarları karşılar
Çoğu nakliye acentesi, BRF Logistics dahil olmak üzere, şunları tavsiye ediyoruz: Her Türlü Riski Kapsayan Sigorta yüksek değerli veya hassas yükler için.
GA ve PA’nın Deniz Taşımacılığı Sürecinizi Nasıl Etkilediği
Carrier, Genel Oturum Duyurusunda Bulundu
Gemi veya yük, acil bir tehlikeyle karşı karşıya; olağanüstü önlemler alındı.Ortalama Tazminat Belirleyicisi Atandı
Bireysel GA katkı payları bir uzman tarafından hesaplanır.Yük Sahiplerine Genel Duyuru Gönderildi
Aşağıdakiler sunulmalıdır:GA tahvili
Sigorta şirketinden verilen GA garantisi
veya nakit depozito (sigorta yoksa)
Belgelerin Hazırlanmasından Sonra Yükün Teslimi
Yük, yükümlülükler yerine getirilene kadar alıkonulabilir.
Öte yandan, Özel Ortalama genellikle şunları içerir:
Taşıyıcıya / sigortacıya bildirimde bulunma
Hasarın değerlendirilmesi
Tazminat talebinde bulunmak
Tazminatın alınması
İşletmenizi GA ve PA Risklerinden Nasıl Koruyabilirsiniz?
Her zaman satın alın deniz kargo sigortası her sevkiyat için
Kargo değerinin doğru bir şekilde beyan edilmesini sağlayın
Saygın nakliye şirketleri ve lojistik firmalarını tercih edin
Uzun yolculuklara uygun sağlam ambalajlar kullanın
Incoterms hükümlerini anlayın (CIF ve CIP şartlarında satıcıların sigorta yaptırması gerekir)
Genel Ortak Hasar ve Özel Ortak Hasar ile İlgili Sık Sorulan Sorular
1. Genel ortalama bugün hâlâ kullanılıyor mu?
Evet. Bu kural, York-Antwerp Kuralları kapsamında tanınmaktadır ve modern deniz taşımacılığında yaygın olarak uygulanmaktadır.
2. Bir nakliyeci, genel ek ücret (GA) katkısını ödemeyi reddedebilir mi?
Hayır. GA yükümlülükleri yerine getirilene kadar kargo teslim edilemez.
3. Kargo sigortası GA’yı kapsıyor mu?
Evet. Deniz sigortası genellikle genel masraf paylarını ve ücretlerini karşılar.
4. GA'nın ödeme işlemi ne kadar sürer?
GA anlaşmasının sonuçlanması aylardan yıllara, davanın karmaşıklığına bağlı olarak.
5. Özel Ortalama her zaman sigorta kapsamına girer mi?
Her zaman değil. Teminat kapsamı, poliçe türünüze bağlıdır (Tüm Riskler vs. FPA).
6. GA etkinliği sırasında sigortam olmazsa ne olur?
Şu tutarı ödemelisiniz: nakit mevduat nakliye şirketi kargonuzu teslim etmeden önce.
İlgili Yazılar
